Ýaltalyk däl: beýnini nädip aldap, işi yza süýşürmek (prokrastinasiýa) bilen göreşmeli?
Tanyş ýagdaý: öňüňizde gaty möhüm wezipe dur (hasabat ýazmaly, sapak okamaly ýa-da reklama sazlamaly), ýöne siz eýýäm ýarym sagat bäri telefonuňyzyň ekranyny süpürýärsiniz, aşhanadaky tagamlary dörýärsiniz ýa-da Wikipediýadan pingwinleriň nähili köpelýändigi barada gyzykly okap oturansyňyz.
Şeýle pursatlarda biz köplenç özümizi günäkärläp başlaýarys: «Inha, ýene ýaltalyk edip, hemme zady yza süýşürýärin!». Ýöne size bir syr açalyň: bu ýaltalyk däl. Ýaltalyk — sizde energiýanyň bütinleý ýoklugy we diňe ýatasyňyzyň gelmegidir. Prokrastinasiýa bolsa — sizde energiýa bar, ýöne beýniňiz ony iň esasy zada däl-de, başga islän zadyna gönükdirýär.
Geliň, beýniniň bizi nädip aldaýandygyna we ony öz meýdançasynda nädip utup biljekdigimize seredeliň.
Beýni muny näme üçin edýär? (Biologiýadan gysgaça maglumat)
Siziň kelläňizde iki sany ulgamyň arasynda hemişelik uruş gidýär:
Limbiki ulgam. Bu biziň gadymy, haýwani bölegimiz. Ol emosiýalara, jan saklamaga jogap berýär we şu wagtky lezzeti isleýär. Onuň üçin uzak möhletli maksat («taslamany bir hepdeden tabşyrmaly») hiç hili many aňlatmaýar. Oňa edil häzir dofamin (şatlyk gormony) gerek.
Prefrontal gabyk. Bu biziň içki top-mendedžerimiz. Ol logika, meýilleşdirme üçin jogap berýär we işiň näme üçin gerekdigine düşünýär.
Siz işi yza süýşürýän wagtyňyz, limbiki ulgam diňe prefrontal gabygy ýeňýär. Çylşyrymly wezipe beýnini gorkuzýar, ol munda howp (stres) görýär we sizi iň howpsuz hem-de ýagymly ýere — durmuş ulgamlaryna ýa-da öý arassalamaga tarap ylgatýar.
Ulgamy «haklamagyň» 4 usuly
Prokrastinasiýany ýeňmek üçin özüňize sögünmegiň peýdasy ýok. Siziň gadymy beýniňizi köşäp biljek käbir tazylyklary ulanmaly.
1. 5 minut düzgüni («Men diňe seredip görjek» tärki)
Beýni işiň özünden däl-de, onuň göwrüminden gorkýar. Özüňiz bilen ylalaşyň: «Men bu wezipäniň başynda edil 5 minut oturaryn. Eger gaty kyn bolsa — noutbugy ýapyp, dynç almaga giderin».
Bu nädip işleýär: Siz beýniňizden «ömürlik gulçulyk» gorkusyny aýyrýarsyňyz. Başlamak — üstünligiň 80%-idir. 10 ýagdaýdan 9-synda, 5 minut oturanyňyzdan soň, siz işe goşulyp gidersiňiz (işiň depginini tutarsyňyz) we işlemegi dowam edersiňiz.
2. «Giriş barýerini» peseldiň
Eger siz makala ýazmaly bolsaňyz, ýöne noutbugyňyz ýapyk, ol rükzagda, rükzak bolsa başga otagda duran bolsa — siz işe zortla başlarsyňyz. Limbiki ulgam edilmeli ädimleriň sanyny hasaplar we: «Goýsana şuny» diýer.
Ilkinji ädimi gaty aňsatlaşdyryň. Iş ýeriňizi öňünden taýýarlaň. Gerekli sahypany ýa-da faýly agşamdan açyp goýuň. Başlamak üçin gerek bolan ähli zat diňe bir basyş (klik) uzaklygynda bolsun.
3. Pomodoro metody (Stresi böleklere bölmek)
Gysga wagtlaýyn ylgawlar bilen işläň. Taýmeri 25 minuda gurnaň we dolulygyna wezipä üns beriň. Hiç hili bildiriş (kowulma) bolmasyn. Ondan soň — 5 minut kepillendirilen dynç alyş (lentany barlap bilersiňiz).
Beýni işiň haçan gutarjakdygyny anyk bilse, işlemäge has aňsat razy bolýar.
4. Kiçijik ýeňişleri baýram ediň
Dofamin — bu biziň beýnimiziň puludyr. Eger siz iň kiçijik bir wezipäni ýerine ýetiren bolsaňyz (mysal üçin, diňe hasabatyň meýilnamasyny düzen bolsaňyz), ony sanawdan lezzet bilen çyzyň. Özüňizi öwüň, kofe içiň. Beýni muly ýadynda saklar: «Hä, işi ýerine ýetireniň üçin baýrak berýärler» — we indiki gezek garşylygy has az bolar.
Iň esasy syr
Prokrastinasiýa — bu häsiýetiň kemçiligi däl, bu diňe beýniniň strese bolan adaty reaksiýasydyr. Ylhama ýa-da «ajaýyp keýpe» garaşyp oturmaň. Ylham diňe hereket wagtynda gelýär.
Häzir siziň üstüňizde nähili wezipe asylgy dur? Ony açyň. Taýmeri 5 minuda gurnaň. Siziň prefrontal gabygyňyz dolandyryşy öz eline almaga taýyn.
